Д-р Ферид Мурад

Ферид Мурад е роден на 14 септември 1936 година во Ваитинг, Индијана, САД. Потекнува од семејство во кое татко му, Џабир Мурат Ејупи (подоцна Џон Мурад), бил доселеник од Балканот, а мајка му Хенриета Џозефин Боуман била Американка. Детството го поминал во Ваитинг, каде што семејството водело мал ресторан, во кој работел уште од најрана возраст.

Од 1954 до 1958 година студирал на Универзитетот ДеПоу (DePauw University) во Гринкасл, Индијана, со насоченост кон предмедицински студии, биологија и хемија. Потоа бил примен во комбинираната M.D./Ph.D. програма на Western Reserve University (денес Case Western Reserve University) во Кливленд. Во 1965 година ги стекнал и медицинската диплома и докторатот по фармакологија.

По дипломирањето завршил интернатура и специјализација по интерна медицина во Massachusetts General Hospital (1965-1967), а потоа работел во National Heart and Lung Institute при NIH во Бетезда (1967-1970). Во 1970 година се приклучил на University of Virginia, каде што развивал програма по клиничка фармакологија и водел основни и клинички истражувања. Во 1981 година преминал на Stanford University, а од 1988 до 1992 година работел во Abbott Laboratories на високи раководни позиции во фармацевтското истражување и развој. Во 1990-тите бил активен и во биотехнолошката компанија Molecular Geriatrics Corporation, а во 1997 година се вратил во академската средина на University of Texas-Houston.

Научната работа на Мурад е најпозната по истражувањата на цикличниот гванозин монофосфат (cGMP) и азотниот оксид (NO) како сигнална молекула. Во текот на 1970-тите неговите истражувања покажале дека нитроглицеринот и сродните вазодилататори го зголемуваат cGMP преку дејството на азотниот оксид, кој ја активира растворливата гванилат циклаза. Овие резултати помогнале да се воспостави нов концепт во клеточната сигнализација – дека еден гас може да функционира како биолошка сигнална молекула.

Во 1998 година Ферид Мурад, заедно со Роберт Ф. Фарчгот и Луис Џ. Игнаро, ја добил Нобеловата награда за физиологија или медицина „за нивните откритија во врска со азотниот оксид како сигнална молекула во кардиоваскуларниот систем“. Неговата работа има големо значење за разбирањето на регулацијата на крвните садови, крвниот притисок и повеќе механизми релевантни за кардиоваскуларната медицина и фармакологијата.

Според Летописот на Македонската академија на науките и уметностите, Мурад бил нобеловец и професор по фармакологија на Department of Medicine, University of Texas, Houston School of Medicine. За член надвор од работниот состав на МАНУ бил избран на 10 мај 2000 година. МАНУ во своето издание од 2002 година објавила негово пристапно предавање „Discovery of Some of the Biological Effects of Nitric Oxide and Its Role in Cell Signaling“, а веднаш по него и посебна библиографија на проф. д-р Ферид Мурад.

Ферид Мурад починал на 4 септември 2023 година, десет дена пред да наполни 87 години. Неговото научно наследство останува тесно поврзано со откривањето и развојот на современото разбирање на сигналниот пат на азотниот оксид и cGMP.

Библиографија и извори

• МАНУ, Летопис 2021 – податоци за членството, датумот и местото на раѓање и институцијата: https://manu.edu.mk/wp-content/uploads/2022/06/Letopis-2021-B5_compressed.pdf

• МАНУ, Пристапни предавања / Прилози, 2002 – предавањето на Ферид Мурад започнува на стр. 231, а „Библиографија на проф. д-р Ферид Мурад“ на стр. 257: https://manu.edu.mk/wp-content/uploads/2018/07/2002.pdf

• NobelPrize.org – биографија: https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1998/murad/biographical/

• NobelPrize.org – факти за Нобеловата награда: https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1998/murad/facts/

• NobelPrize.org – Curriculum Vitae (PDF): https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/murad-cv.pdf

Напомена: Профилот е реконструиран од официјални извори бидејќи индивидуалната архивирана профил-страница на МАНУ не беше достапна во Wayback Machine.